EpiData.pl

Dossier · A00-B99

Krztusiec.

Bordetella pertussis

A37

Rok 2025: 11 339 przypadków · źródło NIZP-PZH

Orientacja kliniczna

Krztusiec wywołuje pałeczka Bordetella pertussis, której rezerwuarem jest człowiek; ECDC wymienia obok niej Bordetella parapertussis, co odpowiada podziałowi podkodów A37.0 i A37.1. Zakażenie następuje drogą powietrzno-kropelkową, najczęściej w warunkach rodzinnych i w skupiskach dzieci, a największa zakaźność przypada na fazę nieżytową — zanim pojawi się charakterystyczny napadowy kaszel. Przebieg jest trójfazowy: po 1–2 tygodniach objawów przypominających przeziębienie przychodzą napady długotrwałego kaszlu często kończące się głośnym wdechem, a po nich okres zdrowienia; u niemowląt jedynym objawem bywa bezdech.

Wskaźnik:

NIZP-PZH

860

Rok 2026

GUS BDL

11 324

Rok 2025

WHO GHO

11 323

Rok 2025

89 rekordów · NIZP-PZH, GUS BDL, WHO GHO

Krztusiec · Liczba przypadków

Źródła: NIZP-PZH, GUS BDL, WHO GHO

Porównanie rok do roku

▼ 65.0%

2025: 11 3392024: 32 430NIZP-PZH

Zaszczepialność

Szczepionka dostępna

Nadzór epidemiologiczny

Obowiązek zgłoszenia

Zgłoszenie pisemne
Formularz
ZLK-1 — zgłoszenie podejrzenia lub rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej (załącznik nr 2 do rozporządzenia)
Termin
niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od chwili powzięcia podejrzenia lub rozpoznania (art. 27 ust. 1 ustawy)
Tryb
W postaci elektronicznej (System Monitorowania Zagrożeń, system gabinetowy albo przesyłka zaszyfrowana) albo papierowej — przesyłką poleconą lub za pokwitowaniem, w kopercie oznaczonej „ZLK”. Telefonicznie, jeżeli w ocenie lekarza lub felczera okoliczności wymagają natychmiastowych działań przeciwepidemicznych.
Adresat
Państwowy powiatowy inspektor sanitarny — właściwy ze względu na miejsce zamieszkania chorego przy zgłoszeniu z Systemu Monitorowania Zagrożeń lub systemu gabinetowego, a w pozostałych przypadkach ze względu na miejsce powzięcia podejrzenia lub rozpoznania. Na przejściu granicznym — właściwy państwowy graniczny inspektor sanitarny.
Wykaz zgłoszeniowy
  • część II, poz. 20 — krztusiec

Wykaz ustawy

  • poz. 27 — krztusiec

Załącznik do ustawy wyznacza zakres jej stosowania (art. 3 ust. 1).

Definicja przypadku

Kryteria, po których przypadek klasyfikuje się na potrzeby nadzoru epidemiologicznego. Nie służą rozpoznaniu u pojedynczego pacjenta.

KRZTUSIECPL

Kryteria kliniczne

  • Każda osoba, u której kaszel trwa co najmniej dwa tygodnie ORAZ która spełnia co najmniej jedno z następujących trzech kryteriów:
  • - występują napady kaszlu,
  • - występują napady bezdechu na wdechu,
  • - występują wymioty po napadach kaszlu,
  • LUB
  • każda osoba, u której lekarz rozpoznał krztusiec,
  • LUB
  • każde niemowlę, u którego występują napady bezdechu.
  • UWAGA: U osób dorosłych, nastolatków i dzieci zaszczepionych mogą występować nietypowe objawy. Należy zwrócić uwagę na
  • cechy kaszlu, szczególnie, czy kaszel ma charakter napadowy, zwiększa się w nocy i występuje przy braku gorączki.

Kryteria laboratoryjne

  • Co najmniej jedno z następujących czterech kryteriów:
  • - izolacja Bordetella pertussis z materiału klinicznego,
  • - wykrycie kwasu nukleinowego Bordetella pertussis w materiale klinicznym,
  • - wykazanie wzrostu o 100% lub spadku o 50% poziomu swoistych przeciwciał w badaniu dwóch próbek krwi pobranych w
  • odstępie 3-5 tygodni
  • - wykazanie odpowiedniego poziomu swoistych przeciwciał w pojedynczej próbce krwi.
  • Wynik badania uznajemy za odpowiedni (dodatni), jeśli poziom przeciwciał wynosi:
  • - u osób nieszczepionych przeciw krztuścowi w ostatnich 10-u latach przed zachorowaniem: IgM dodatni,
  • - u osób powyżej 2 roku życia, niezależnie od daty szczepienia przeciw krztuścowi: IgA 20 IU/ml i powyżej,
  • - u osób szczepionych przeciw krztuścowi w ostatnich 5-u latach przed zachorowaniem: IgG 150 IU/ml i powyżej,
  • - u osób szczepionych przeciw krztuścowi wcześniej, niż okresie 5-u lat przed zachorowaniem: IgG 100 IU/ml i powyżej.
  • UWAGA: (A) Bordetella pertussis i jej kwas nukleinowy najlepiej izoluje się / wykrywa z próbek nosogardzieli. (B) W przypadku badań
  • serologicznych, jeśli to możliwe, test ELISA powinien być wykonany przy użyciu wysoce oczyszczonej osoczowej toksyny krztuśca
  • i surowicy referencyjnej WHO jako standardu. Dopuszcza się stosowanie testów opartych na mieszaninie antygenów krztuścowych.
  • Wyniki należy interpretować zgodnie ze stanem zaszczepienia przeciw krztuścowi. Jeśli szczepionka została podana w ciągu
  • ostatnich kilku lat przed pobraniem próbki, wysokość miana swoistych przeciwciał przeciwko toksynie Bordetella pertussis może
  • być konsekwencją lub modyfikacją poprzednich szczepień.

Kryteria epidemiologiczne

  • Powiązanie epidemiologiczne polegające na przeniesieniu z człowieka na człowieka.

Klasyfikacja przypadku

  • A. Przypadek możliwy
  • Każda osoba spełniająca kryteria kliniczne.
  • B. Przypadek prawdopodobny
  • Każda osoba spełniająca kryteria kliniczne i epidemiologiczne.
  • C. Przypadek potwierdzony
  • Każda osoba spełniająca kryteria kliniczne i laboratoryjne.
  • 1) Definicja wprowadzona w 2020 r.

NIZP-PZH, Definicje przypadków, wersja 6b — strona 40

Kodowanie ICD-10

  • A37 Choroba zakaźna wywołana przez Bordetella [krztusiec]

Podkody

  • A37.0 Krztusiec wywołany przez Bordetella pertussis
  • A37.1 Krztusiec wywołany przez Bordetella parapertussis
  • A37.8 Krztusiec wywołany przez inne gatunki Bordetella
  • A37.9 Krztusiec, nieokreślony

Źródła karty