Dossier · A00-B99
Ospa wietrzna (varicella).
Varicella (B01)
B01
Rok 2025: 112 907 przypadków · źródło NIZP-PZH
Czym jest ospa wietrzna?
Ospa wietrzna (varicella) to wysoce zakaźna choroba wirusowa wywołana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (varicella-zoster virus, VZV). Przenosi się drogą kropelkową i przez kontakt bezpośredni ze zmianami skórnymi — wskaźnik zakażalności u nieuodpornionych domowników wynosi 90%. Przed erą szczepień niemal każde dziecko w Polsce przechorowywało ospę wietrzną. Po przechorowaniu VZV pozostaje w zwojach czuciowych w stanie latencji i może reaktywować się jako półpasiec (zwykle po 50. roku życia lub przy immunosupresji). W Polsce od 2024 r. szczepionka refundowana dla dzieci 12–18 miesięcy.
Przyczyny
Wirus ospy wietrznej i półpaśca (varicella-zoster virus, VZV, Alphaherpesviridae). Przenosi się drogą powietrzno-kropelkową (aerozol zakaźny przez wiele godzin w zamkniętych pomieszczeniach) i przez bezpośredni kontakt ze zmianami skórnymi. Wskaźnik zakaźności u nieszczepionego domownika: ~90%. Wirus wnika przez drogi oddechowe, replikuje się w węzłach chłonnych, wywołuje wiremię i osiedla w skórze. Po przechorowaniu pozostaje w zwojach nerwów czuciowych (latencja) na całe życie.
Objawy
Poprzedzone 10–21-dniowym okresem wylęgania. Prodromalny: gorączka, złe samopoczucie 1–2 dni. Wysypka wielopostaciowa: plamki → grudki → pęcherzyki → krosty → strupy, pojawiające się kolejnymi rzutami przez 3–5 dni na skórze i błonach śluzowych; charakterystyczna różnorodność zmian w tym samym miejscu ('gwiaździste niebo'). Silny świąd. Powikłania u dzieci: nadkażenie bakteryjne zmian skórnych (najczęstsze), zapalenie płuc, zapalenie mózgu (ataksja móżdżkowa — zwykle łagodna). U dorosłych i immunosupresowanych: ciężkie zapalenie płuc, hepatitis, encefalopatia.
Leczenie
Dzieci z niepowikłaną ospą: leczenie objawowe — przeciwświądowe (antyhistaminiki, chłodzące płyny), paracetamol na gorączkę (NIE aspiryna — ryzyko zespołu Reye'a), nacięcie paznokci i czystość rąk dla zapobiegania nadkażeniom skóry. Acyklowir wskazany: u osób >12 lat (lepsze rokowanie), przy ciężkim przebiegu, u immunosupresowanych, u kobiet ciężarnych, u noworodków — podany w pierwszych 24–48 h istotnie skraca przebieg. Szczepionka VZV (Varilrix, Varivax) — 2 dawki od 12. m-ca życia; od 2024 r. refundowana w Polsce.
Informacje powyżej mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. W przypadku objawów skonsultuj się z lekarzem.
NIZP-PZH
112 907
Rok 2025
3 rekordów · NIZP-PZH
Ospa wietrzna (varicella) · Liczba przypadków
Źródła: NIZP-PZH
Porównanie rok do roku
▼ 26.5%
2025: 112 9072024: 153 640NIZP-PZH
Grupy ryzyka
- ·Osoby nieszczepione i nigdy niechorujące na ospę
- ·Kobiety ciężarne (ryzyko embriopatii)
- ·Osoby immunosupresowane (ciężki przebieg)
- ·Noworodki matek z aktywną ospą
Zaszczepialność
Szczepionka dostępna
Szczepionka Varilrix/Varivax; zalecana w Polsce, nie jest obowiązkowa (od 2024 r. refundowana dla dzieci 12-18 m-cy)