Dossier · A00-B99
Ospa prawdziwa (variola).
Variola (B03)
B03
Rok 2025: 0 przypadków · źródło NIZP-PZH
Czym jest ospa prawdziwa?
Ospa prawdziwa (smallpox, variola) to jedyna choroba zakaźna uważana za eradykowaną przez WHO — ogłoszono to 8 maja 1980 roku, po globalnej kampanii szczepień. Wywoływana była przez wirus variola (Orthopoxvirus), przenoszony drogą kropelkową i przez kontakt bezpośredni. Historycznie jedna z najbardziej destrukcyjnych chorób ludzkości — szacuje się, że w XX wieku zabiła 300–500 milionów ludzi. Dziś żywy wirus przechowywany jest wyłącznie w dwóch oficjalnych laboratoriach (CDC Atlanta, USA i VECTOR Kołcowo, Rosja). Potencjalne zagrożenie bioterrorystyczne — brak odporności populacyjnej po zaprzestaniu szczepień w latach 70.–80.
Przyczyny
Wirus variola (Variola major/minor, Orthopoxvirus) przenoszony drogą powietrzno-kropelkową (zakaźny aerozol utrzymujący się w powietrzu) i przez bezpośredni kontakt ze zmianami skórnymi lub wydzielinami chorego. Wirus wnika przez drogi oddechowe, replikuje się w węzłach chłonnych, wywołuje pierwotną wiremię, a następnie rozsiewy do skóry. Wysoka zakaźność (R₀ ~5–7 bez odporności zbiorowej) i brak odporności populacyjnej po zaprzestaniu szczepień w latach 70.–80. sprawiają, że ospa prawdziwa pozostaje potencjalnym zagrożeniem bioterrorystycznym.
Objawy
Inkubacja 7–17 dni. Prodrom: nagła gorączka do 40°C, silny ból głowy i pleców, wymioty. Wysypka: plamki → grudki → pęcherzyki → krosty — wszystkie w tym samym stadium na danej części ciała (odróżnia od ospy wietrznej). Zmiany najgęstsze na twarzy, dłoniach i podeszwach stóp. Variola major: śmiertelność 20–30% bez szczepienia; variola minor: ~1%.
Leczenie
W przypadku wybuchu epidemii: szczepionka ospowa (Jynneos/ACAM2000) podana w ciągu 4 dni od ekspozycji zapobiega chorobie lub łagodzi przebieg. Lek przeciwwirusowy tecovirimat (TPOXX) zatwierdzony przez FDA do leczenia ospy prawdziwej w sytuacji kryzysowej. Polska posiada zapasy szczepionki w ramach NATO/UE stockpiles na wypadek ataku bioterrorystycznego.
Informacje powyżej mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. W przypadku objawów skonsultuj się z lekarzem.
NIZP-PZH
0
Rok 2025
3 rekordów · NIZP-PZH
Ospa prawdziwa (variola) · Liczba przypadków
Źródła: NIZP-PZH
Porównanie rok do roku
—
Grupy ryzyka
- ·Populacja ogólna (brak odporności zbiorowej po zaprzestaniu szczepień w latach 70.-80.)
- ·Pracownicy laboratoriów mających dostęp do wirusa variola
Zaszczepialność
Szczepionka dostępna
Szczepionka ospy (Jynneos/Imvamune) dostępna dla pracowników wysokiego ryzyka w krajach; zaprzestano powszechnych szczepień po eradykacji choroby