Dossier · A00-B99
Dur plamisty (tyfus plamisty).
W planachA75
Typhus fever
Czym jest dur plamisty (tyfus plamisty)?
Dur plamisty (A75) to zbiorcza nazwa grupy chorób zakaźnych wywołanych przez bakterie z rodzaju Rickettsia (obligatoryjne wewnątrzkomórkowe pasożyty), przenoszone przez ektoparazytów (wszy, pchły, roztocza). Wspólne cechy: nagła gorączka, intensywny ból głowy, bóle mięśni i charakterystyczna osutka skórna. Historycznie dur plamisty epidemiczny (wszawy) był jedną z największych zabójczych epidemii — podczas I Wojny Światowej i Holokaustu. Dziś endemiczny w Etiopii, Andach i krajach rozwijających się. W Polsce sporadyczne przypadki importowane.
Przyczyny
Różne gatunki Rickettsia: R. prowazekii (dur wszawy, A75.0), R. typhi (dur murinowy, A75.2), R. tsutsugamushi/Orientia tsutsugamushi (dur tsutsugamushi, A75.3). Każdy gatunek ma innego wektora (wesz, pchła, roztocz) i inny obszar endemiczny. Rickettsje wnikają do komórek śródbłonka naczyń krwionośnych, powodując zapalenie naczyń i ich uszkodzenie.
Objawy
Nagły silny ból głowy, gorączka 39–40°C, dreszcze, osutka skórna (plamisto-grudkowa, typowo pojawiająca się w dniu 4–7 od początku choroby, zaczynając od tułowia) — kluczowy objaw diagnostyczny. Bóle mięśni, przekrwienie spojówek. Ciężka postać: zapalenie płuc, encefalopatia, zapalenie nerek, DIC. Brak leczenia dur wszawy: śmiertelność 10–40%.
Informacje powyżej mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. W przypadku objawów skonsultuj się z lekarzem.
Dane w trakcie pozyskiwania
Ta grupa chorób została zaplanowana do agregacji w EpiData.pl, ale dane nie zostały jeszcze zaimportowane do bazy. Pracujemy nad parserami i integracjami z polskimi źródłami instytucjonalnymi.
Wróć tutaj za jakiś czas — strona będzie automatycznie aktywowana, gdy dane pojawią się w bazie.
Nadzór epidemiologiczny
Obowiązek zgłoszenia
Zgłoszenie pisemne- Formularz
- ZLK-1 — zgłoszenie podejrzenia lub rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej (załącznik nr 2 do rozporządzenia)
- Termin
- niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od chwili powzięcia podejrzenia lub rozpoznania (art. 27 ust. 1 ustawy)
- Tryb
- W postaci elektronicznej (System Monitorowania Zagrożeń, system gabinetowy albo przesyłka zaszyfrowana) albo papierowej — przesyłką poleconą lub za pokwitowaniem, w kopercie oznaczonej „ZLK”. Telefonicznie, jeżeli w ocenie lekarza lub felczera okoliczności wymagają natychmiastowych działań przeciwepidemicznych.
- Adresat
- Państwowy powiatowy inspektor sanitarny — właściwy ze względu na miejsce zamieszkania chorego przy zgłoszeniu z Systemu Monitorowania Zagrożeń lub systemu gabinetowego, a w pozostałych przypadkach ze względu na miejsce powzięcia podejrzenia lub rozpoznania. Na przejściu granicznym — właściwy państwowy graniczny inspektor sanitarny.
- Wykaz zgłoszeniowy
- część II, poz. 9 — dur wysypkowy (w tym choroba Brill-Zinssera) i inne riketsjozy
Wykaz ustawy
- poz. 12 — dur wysypkowy (w tym choroba Brill-Zinssera) i inne riketsjozy
Załącznik do ustawy wyznacza zakres jej stosowania (art. 3 ust. 1).
Kodowanie ICD-10
- A75 Dur wysypkowy
Nie obejmuje
- riketsjoza wywołana przez Ehrlichia sennetsu (A79.8)
Źródła karty
- Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych, Rewizja dziesiąta, Tom I (wyd. 2008) — © WHO 2009 / © CSIOZ 2012 · s. 98 · pobrano 2026-09-15
- Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 1675) · załącznik, art. 27 ust. 1 · pobrano 2026-09-15
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 grudnia 2019 r. w sprawie zgłaszania podejrzeń i rozpoznań zakażeń, chorób zakaźnych oraz zgonów z ich powodu (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1045) · załącznik nr 1, § 3–§ 7 · pobrano 2026-09-15